„Nauczcie dzieci grać w szachy, a o ich przyszłość możecie być spokojni”

– to słowa Paula Morphy’ego, nieoficjalnego szachowego mistrza świata w latach 1858 – 1884. Z okazji Dnia Edukacji Narodowej, chciałbym podzielić się z Tobą kilkoma spostrzeżeniami o nauce… gry w szachy.

Przekonanie o edukacyjnej wartości szachów bierze się między innymi z badań, jakie zrobili naukowcy na klasach szkolnych w szkołach podstawowych. Od wielu lat panuje pogląd, że szachy rozwijają logiczne myślenie i wyobraźnię przestrzenną. Potwierdziło się również przekonanie, że dzięki grze w szachy dzieci lepiej radzą sobie z przedmiotami ścisłymi. Już w 2012 roku Parlament Europejski, mając na uwadze, że szachy są grą dostępną dla dzieci z każdej grupy społecznej i mogą przyczyniać się do osiągnięcia spójności społecznej, zaapelował o wprowadzenie edukacji szachowej do szkół państw członkowskich UE. Od tego czasu kolejne kraje wprowadzają projekt edukacji szachowej w szkołach w życie. W Polsce dzieci rozpoczęły swoją przygodę z nauką elementów gry w szachy we wrześniu 2017 roku.

Czy jest sens uczyć dziecko gry w szachy? Co to daje?

Pierwszym badaniem, które warto przedstawić, jest dzieło profesora Roberta Borucha z Uniwersytetu Pennsylvanii z 2011 roku. Badania zostały przeprowadzone w 33 szkołach we Włoszech. Jego celem było sprawdzenie, czy umiejętność gry w szachy poprawia zdolności matematyczne uczniów. Założenia całego eksperymentu były następujące: test matematyczny przed wprowadzeniem zajęć szachowych, 30-godzinny kurs szachów pod okiem certyfikowanego instruktora, ponowna weryfikacja umiejętności matematycznych uczniów. Badanie potwierdziło to, co wcześniej odkryli inni naukowcy (m.in. Berkman 2004, Campitelli 2008): szachy rozwijają kompetencje matematyczne. Dzieci, które uczestniczyły w zajęciach nauki gry w szachy, poprawiły rezultaty swoich testów o 12%. Z kolei według badań Roberta Fergusona (ACF, 1983) zdolność do krytycznego myślenia wśród dzieci, które grały w szachy, wzrosła o 17,3% w porównaniu do uczniów biorących udział w innych wspomagających formach zajęć, którzy poprawili się o 4,6%.

Jakie umiejętności przydatne życiowo może rozwinąć u Twojego dziecka gra w szachy?

Poza wyżej wymienionymi kompetencjami matematycznymi, szachy mogą przyczynić się do rozwoju umiejętności przydatnych życiowo. Z moich obserwacji wynika, że młodzi szachiści na ogół mają lepiej rozwiniętą pamięć, zdolność do koncentracji – która w przebodźcowanym świecie odgrywa coraz większą rolę – oraz nawyk dyscypliny, szczególnie ważny w królewskiej grze, jaką są szachy. Umiejętność zachowania dyscypliny, głównie swojej, jest fundamentem sukcesu w dorosłym życiu, a szachy jak mało który sport pomagają w jej rozwijaniu. Często jest w partii tak, że jeden błąd niweczy cały wysiłek i potrafi obrócić wygraną pozycję w natychmiastową porażkę. W mojej opinii istotne jest to, że dzieci uczą się tych zdolności często nieświadomie, szczególnie na początku nauki gry w szachy. Nauka umiejętności przydatnych życiowo odbywa się w ramach „dodatku” do gry w szachy, co pozwala wzrastać młodym szachistom zarówno w sferze gry, jak i w ramach wyżej wymienionych kompetencji, które w dorosłym życiu mogą odgrywać (i często odgrywają) szczególną rolę.

Odpowiedź na erę komputeryzacji.

Szachy w szkole to ważny element odpowiedzi na erę komputeryzacji. Bez względu na wiek dziecka, szachy mogą rozwinąć jego koncentrację, zwiększyć cierpliwość i wytrwałość. Rozgrywka na „analogowej” planszy o 64 polach stoi w opozycji do szerokiej gamy gier mobilnych, przepełnionych bodźcami stymulującymi i pobudzającymi dziecko. Szachy przeżywają swój renesans i cieszą się zainteresowaniem coraz szerszego grona rodziców oraz dzieci. Królewska gra uczy spokoju i pozwala się skupić. Grając w szachy, jesteś tylko tu i teraz. Jesteś tylko Ty, Twój przeciwnik oraz plansza. Nic innego, żadne zbędne kolory i dźwięki nie odwracają Twojej uwagi. To sytuacja, która zdecydowanie uspokaja i pozwala zachować równowagę w świecie przesyconym elektroniką. Poza tym szachy stanowią również ukrytą wartość, na początku niezauważalną przez dzieci: szachy są sprawiedliwe, nie można przenieść odpowiedzialności na boczny podmuch wiatru lub na sędziego, który odgwizdał niesprawiedliwy rzut karny. Szachy wymagają też rywalizacji w postawie fair play oraz mają królewskie pochodzenie, co w długoterminowej perspektywie może mieć realny wpływ na kreowanie osobowości.

Buduj tradycję – rodzinne spotkania przy szachownicy

Królewska gra jaką są szachy, może być doskonałą okazją do rodzinnych spotkań. Trudno znaleźć drugą taką grę, w której niezależnie od wieku możemy rywalizować jak równy z równym. W szachach nie ma absolutnie żadnych ograniczeń. Rodzic z dzieckiem przy szachownicy? A może pojedynek pokoleń: dziadkowie stają do boju z młodszymi? Królewska gra ma w sobie magię łączenia najróżniejszych osób we wspólnej pasji.

Kółka i szkółki szachowe.

Kółka, szkółki, lekcje i warsztaty szachowe, to coraz częściej pojawiające się zajęcia dodatkowe w wielu polskich przedszkolach i szkołach. Wkrótce można spodziewać się kolejnych form, ponieważ w podpunkcie ósmym, szóstego zapisu, nowej podstawy programowej o edukacji matematycznej znajdziemy następujący wpis:

6) Osiągnięcia w zakresie stosowania matematyki w sytuacjach życiowych oraz w innych obszarach edukacji (…).

8) Wykorzystuje warcaby, szachy i inne gry planszowe lub logiczne do rozwijania umiejętności myślenia strategicznego, logicznego, rozumienia zasad itd.; przekształca gry, tworząc własne strategie i zasady organizacyjne.

Zapis ten otwiera wiele możliwości nauki strategicznego i logicznego myślenia poprzez grę w szachy. Już około czwartego roku życia dzieci stawiają pierwsze kroki przy królewskiej grze. Z początku są dla nich zabawą, która z czasem może przerodzić się w najciekawszą grę, która weźmie górę nad urządzeniami mobilnymi.

Nie bez znaczenia, jak to zwykle bywa, jest również osobowość nauczyciela. Nauczyciel szachów powinien przekazać wiedzę w sposób przystępny i zachęcić do jej samodzielnego eksplorowania przez ucznia. Dzięki temu istnieje spora szansa, że Twoje dziecko stanie się odpowiedzialnym strategiem życiowym, czego Tobie i Twojemu dziecku życzę z okazji Dnia Edukacji Narodowej. 


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *