Jak wygląda mechanizm podejmowania decyzji?

Życie jest sumą podjętych decyzji. Nie można cofnąć swojego posunięcia w szachach ani anulować wyboru w życiu. Decyzja zawsze zapada w teraźniejszości, a jej skutki obserwujemy w przyszłości, ale potrzebujemy przeszłości, aby zyskać informacje, pomagające nam we właściwym wyborze. Z jakich więc czynników składa się proces podejmowania decyzji i dlaczego jego zrozumienie ułatwia podejmowanie strategicznych działań?

Decyzje scalają biznes

Według profesora nauk ekonomicznych Andrzeja Koźmińskiego, decyzja jest to:

świadomy, nielosowy wybór jednego z rozpoznawanych i uznanych za możliwe wariantów przyszłego działania.

Podejmowanie decyzji jest elementarną częścią prowadzenia firmy. Określenie celu, wybór metody działania, reakcja na nieprzewidziane okoliczności, rekrutacja pracowników – każda decyzja wymaga wyboru. Na pytanie, jaki on będzie, odpowiada kilka bardzo ważnych czynników.

Jakie są przyczyny podejmowania decyzji?

Reaktywne – odnoszą się do przeszłych wydarzeń. Twoja reakcja na spadek wartości firmy na giełdzie lub naprawianie błędnego ruchu na szachownicy to przykład reaktywnego podejmowania decyzji.

Proaktywne – dotyczą zdarzeń przyszłych. Jeśli przewidujesz zachowanie rynku, wprowadzając wcześniej korzystne rozwiązania strategiczne, to podejmujesz decyzje proaktywnie.

Jakie są rodzaje problemów?

Każdy proces decyzyjny jest następstwem zaistniałego problemu. Jego rodzaj determinuje podjęcie określonych kroków. Wyróżniamy:

Problemy ustrukturyzowane – cechują się doskonałym poznaniem oraz możliwością zastosowania sztywnych modeli, np. matematycznych (analiza wyników firmy). Do ich rozwiązania używana jest głównie logika, analiza i algorytmy.

Problemy nieustrukturyzowane – dotyczą zależności, które nie podlegają jednostkom miary (rekrutowanie pracowników, tworzenie strategii). Rozpatrujemy je przede wszystkim poprzez kreatywność, wyobraźnię i intuicję.

Trzy sytuacje – trzy sposoby działania

Podejmowanie decyzji przebiega w jednej z trzech sytuacji:

Sytuacja pewności – występuje, kiedy znamy wiarygodne dane, na których możemy oprzeć swoje działania. Jeśli przeciwnik posiada ograniczoną liczbę ruchów, możemy z łatwością przewidzieć jego działanie i podjąć właściwe kroki.

Sytuacja niepewności – pojawia się w sytuacji niemożności określenia czynników zewnętrznych oddziałujących na decyzję oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Widmo nieprzewidzianych zdarzeń drogowych (jako czynnik zewnętrzny) zawsze będzie rodziło sytuację niepewności w przypadku np. prowadzenia firmy transportowej.

Ryzyko – odnosi się do skutków podjętych działań i jest z nimi nierozerwalnie związane. O ile sytuacja niepewności występuje zawsze bez względu na czynnik ludzki, o tyle ryzyko wymaga naszego uczestnictwa w grze. Szachy rodzą niepewność wynikającą z prawdopodobieństwa porażki. Jednak jej ryzyko pojawia się dopiero w chwili, w której zasiadamy do szachownicy i wykonujemy pierwszy ruch.

Ruch, który robimy również w życiu i biznesie.

Co i kto wpływa na proces podejmowania decyzji?

Ignorantia iuris nocet.

Ta wywodząca się z prawa rzymskiego sentencja mówi, że nieznajomość prawa szkodzi. Brak wiedzy – na temat podmiotów i czynników wpływających na proces podejmowania decyzji oraz ich skutków – może przynieść przykre konsekwencje.

Poznajmy więc te czynniki wpływające na decyzję:

Osoba podejmująca decyzję (decydent) – jest odpowiedzialna za ostateczny wybór, kończący proces decyzyjny. Trudniejsze decyzje implikują większe poczucie odpowiedzialności.

Zbiór dopuszczalnych sposobów działania – określa możliwe sposoby rozwiązania zaistniałego problemu, zgodnie z regułami prowadzonej gry (np. kodeks karny lub reguły gry w szachy).

Zbiór stanów świata zewnętrznego – są to czynniki, które mają wpływ na podejmowaną decyzję. Warto je obserwować i wyciągać wnioski. Niepewność rodzi się w chwili, w której decydent nie może określić prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń losowych, np. opadów deszczu lub ryzyka zagrożenia na drodze.

Funkcja użyteczności – uwzględnia preferencje osoby podejmującej decyzję na temat możliwych rozwiązań. W przypadku problemu ustrukturyzowanego możemy kierować się określonym kryterium (np. który wybór zapewni większy wzrost wartości firmy). Z kolei problem nieustrukturyzowany, jak już wspominałem, determinuje decydowanie oparte na intuicji, doświadczeniu i zaufaniu do własnych umiejętności.

Jeśli dotarłeś do tego miejsca, to już wiesz, czym jest decyzja i znasz jej rodzaje w zależności od przyczyny podejmowania wyboru. Poznałeś rodzaje problemów, z którymi mierzymy się podczas działań biznesowych i szachowych. Dowiedziałeś się, które wymagają logiki i analizy, a które intuicji i kreatywności. Z łatwością rozpoznajesz sytuacje pewności i znasz różnicę między niepewnością a ryzykiem. Ponadto zidentyfikowałeś czynniki, wpływające na proces podejmowania decyzji.

Wciąż jednak nie wiesz najważniejszego…

Jak przebiega proces decyzyjny?

Roszadę w szachach wykonujemy po to, aby zapewnić Królowi lepszą strategicznie pozycję. W biznesie nawiązujemy współpracę, ponieważ chcemy zbudować relację z klientem.

Decyzja jest zawsze wywołana chęcią uzyskania określonego efektu w przyszłości, jednak zanim dojdzie do ostatecznego posunięcia, musimy przejść interesującą drogę przez proces decyzyjny.

Etap 1. Identyfikacja problemu

Fundamentalny etap dla całego procesu działania. Im lepiej zdefiniujemy problem, tym więcej danych zbierzemy, co w konsekwencji przełoży się na trafniejszą decyzję strategiczną lub taktyczną. Czym się one różnią, wyjaśniłem w innym wpisie, do którego Cię z przyjemnością zapraszam.

Etap 2. Gromadzenie rozwiązań

Jeden z trudniejszych etapów procesu decyzyjnego. Wymaga dużej mocy poznawczej Twojego umysłu. Podstawą generowania pomysłów jest intuicja, różnorodność wiedzy oraz twórcze myślenie.
W celu rozwiązania problemu możemy użyć jednego z dwóch sposobów działania:

Metody z obszaru badań operacyjnych (algorytmy) – dla problemu dobrze ustrukturyzowanego.

Heurystyki – w przypadku problemu mało ustrukturyzowanego.

Profesor psychologii Czesław Nosal w swojej książce: Psychologiczne modele umysłu wskazuje, że algorytm to dokładny przepis na rozwiązanie zadania. Heurystyka natomiast to tylko użyteczna wskazówka, będąca niedookreśloną regułą. Heurystyki nie dają więc gwarancji osiągnięcia celu, ale skracają czas przeznaczony na podjęcie decyzji, który bywa kluczowy.

Etap 3. Podjęcie decyzji

Zidentyfikowaliśmy problem i wygenerowaliśmy już interesujące rozwiązania. Stajemy więc przed zadaniem podjęcia decyzji. Kiedy nie jesteś pewien wyboru, przeczytaj, co Jim Whitehurst napisał w swoim artykule na łamach Harvard Business Review:

Go out and talk to the people with whom you work. You can simply ask a few people in your organization for their thoughts on a decision you are making.

Wyjdź do ludzi i porozmawiaj z nimi! Jako osoba decyzyjna możesz włączać innych w dokonywanie wyborów. Zapytaj ich, co sądzą o podejmowanych przez Ciebie decyzjach? Jak się z nimi czują? Czy Twoje wybory odzwierciedlają ich poglądy?

Zachowując się w ten sposób, zyskujesz nie tylko wartościowe opinie, ułatwiające decydowanie, ale także większe zaangażowanie w życie firmy ze strony innych.

Etap 4. Wdrożenie decyzji

Na tym etapie ustalasz wykonanie określonych zadań (kto wykonuje daną czynność?), wyznaczasz odpowiedzialność (kto jest za nią odpowiedzialny?) i tak jak w szachach – zabezpieczasz swoje figury przeznaczone do wykonania kolejnego ruchu. O skutkach braku ochrony przekonał się były dyrektor generalny Microsoftu – Steve Ballmer, o którym pisałem więcej w artykule na temat lekcji strategii od amerykańskiego giganta z Redmond.

Podejmuj decyzje jak zawodowiec!

Poznanie mechanizmu stojącego za każdą decyzją, pozwala na wybór, który przybliża nas i nasz biznes do wyznaczonego celu. Znajomość przyczyn, problemów, sytuacji i czynników procesu decyzyjnego ułatwia wdrażanie strategicznych rozwiązań. Nie bój się ryzyka, bo jak już się przekonałeś, jest ono nieodłącznym elementem każdego działania.

Szach-mat!


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *